Post N maja 21, 2017 7:14 pm

Ogrody klasztorne – świeckie podejście do natury

Nielogicznym może dawać się fakt, że choć ruch monastyczny narodził się na pustyni, to mnisi niemal od indywidualnego początku bardzo poważni, aby ich stolice były objęte różnorodną roślinnością. A oczywiście surowa pustynia broniła się dla nich bramą, przez którą dochodzili do rajskiego ogrodu. Wraz z rozwojem życia monastycznego widzimy rośliny drobiazgowo produkowane w przyklasztornych ogrodach i sadach; ich owoce stanowiły nieodzowny element codziennej diety, widzimy spożywa w kościołach i kaplicach jako element dekoracyjny, w infirmerii czerpano z ich leczniczych właściwości. Rośliny miały najczęściej powtarzany element bogaty w rzeźbie, architekturze, malarstwie – jak choć na sklepieniach tynieckiego krużganka; uważamy je w bordiurach czy inicjałach rękopisów albo materiałach i szatach liturgicznych – na kielichach, lichtarzach lub ornatach i kapach. Samym z najdalszych źródeł, które podaje precyzyjne dane o klasztornych ogrodach, jest plan opactwa w Sankt Gallen. Na jego podstawie można rozróżnić kilka rodzajów założeń ogrodowych. W jednym centrum klasztoru, w stref otoczonej krużgankami, widać ogród główny. Stanowi on wydany na cztery części, oddzielone od siebie dwiema zakładającymi się ścieżkami. Na ich przecięciu znajduje się studnia, która służyła wody do podlewania roślin a również symbolizowała rajskie źródło życia. Cisza i piękno wirydarzowego założenia gwarantowały jego sakralnej funkcji: krużgankami zmierzały do kościoła procesje; na nim mnisi koncentrowali się przed liturgią, tam czytali i myśleli; krużganek i wirydarz z ogrodem stanowiły to doskonałą przestrzeń dla modlitwy i duchowej lektury. Niemniej jednak na wspomnianym planie Sankt Gallen może jeszcze trzy inne ogrody: warzywny, sad oraz, w otoczeniu infirmerii, ogródek ziołowy. Niemal współcześnie z systemem Sankt Gallen powstało dzieło opata Reichenau, Walafryda Strabo, Liber de cultura hortum (O pielęgnacji ogrodu), zwane najczęściej jako Hortulus. Autor wymienia 23 rośliny, jakie należy prowadzić w klasztornym ogrodzie; dodatkowo przekazuje wiadomości o jego układzie: ogród podzielony jest na dwa rodzaje po cztery grządki, a grządki boczne przedzielone są i na pół; grządki otoczono drewnianymi płotkami, tak aby nie obsuwała się ziemia (tworzono je z plecionki z młodych gałęzi kasztanowca).